Acemhöyük

Współrzędne GPS: 38.411346, 33.835674
Acemhöyük

Region: 

Acemhöyük jest jednym z największych i najważniejszych stanowisk archeologicznych z epoki brązu w środkowej Anatolii. Położone na terenie współczesnej miejscowości Yeşilova, około 16 km na północny zachód od miasta Aksaray, w prowincji Aksaray w środkowej Turcji, stanowisko zajmuje strategiczne położenie po południowej stronie Słonego Jeziora (Tuz Gölü), na żyznej równinie związanej z rzeką Melendiz. Jego położenie geograficzne sprawiało, że znajdowało się na ważnych szlakach przecinających anatolijskie płaskowyże zarówno w kierunku wschód–zachód, jak i północ–południe, umożliwiających kontakty między środkową Anatolią, zachodnią Anatolią oraz regionami północnej Syrii i Cylicji. Powiązania te przyczyniły się do rozwoju osady jako ważnego ośrodka politycznego i handlowego w epoce brązu.

Stanowisko archeologiczne składa się z dwóch głównych części: dużego sztucznego wzgórza (höyük) oraz rozległego Dolnego Miasta, które je otacza. Wzgórze, o w przybliżeniu owalnym kształcie, mierzy około 650–700 m w kierunku wschód–zachód i 550–600 m w kierunku północ–południe, wznosząc się na wysokość około 20 m ponad otaczającą równinę. Dolne Miasto, którego pełny zasięg nie został jeszcze ustalony, w okresie największego rozkwitu osady zajmowało obszar znacznie większy niż samo wzgórze. Znaczna część tego starożytnego obszaru miejskiego znajduje się pod współczesną zabudową wsi Yeşilova, natomiast wzgórze kryje pozostałości kolejnych osad, narastających przez kilka tysiącleci.

Acemhöyük zostało zasiedlone po raz pierwszy w epoce wczesnego brązu, w III tysiącleciu p.n.e., i rozwinęło się w jeden z głównych ośrodków środkowej Anatolii. Największy rozkwit osada przeżywała w epoce środkowego brązu, zwłaszcza w okresie związanym z siecią handlową staroasyryjskich kupców, kiedy to stała się ważnym ośrodkiem regionalnej władzy politycznej oraz dalekosiężnego handlu. Pozostałości monumentalnych pałaców, budynków administracyjnych i bogate zbiory luksusowych przedmiotów świadczą o tym, że jej znaczenie wykraczało daleko poza funkcję osady handlowej. Stanowisko słynie przede wszystkim z pałaców znanych jako Sarıkaya i Hatipler, a także z wyjątkowych znalezisk, wśród których znajdują się dekoracje mebli wykonane z kości słoniowej, przedmioty z metali szlachetnych, naczynia kamienne oraz gliniane bulle z odciskami pieczęci związanymi z prominentnymi władcami starożytnego Bliskiego Wschodu.

Zbiór zabytków z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Zbiór zabytków z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

Starożytna nazwa osady nie została ustalona z całą pewnością. Acemhöyük jest często utożsamiane z Purušḫattum (zapisywanym również jako Purušhanda lub Purušḫanda), ważnym miastem wzmiankowanym w starożytnych źródłach anatolijskich i mezopotamskich, jednak identyfikacja ta pozostaje hipotezą naukową, a nie potwierdzonym faktem.

Współczesna nazwa Acemhöyük, oznaczająca w przybliżeniu "perskie wzgórze", wywodzi się podobno od grup irańczyków pochodzących z Azerbejdżanu, które osiedliły się w tym rejonie po kampanii sułtana Selima I przeciwko Imperium Safawidów w 1514 roku. Według lokalnych przekazów historycznych u podnóża wzgórza osiedliły się trzy "oba" (grupy plemienne lub wspólnotowe), nadając osadzie jej obecna nazwę. Pomimo niepewności związanej z identyfikacją starożytnej osady, dowody archeologiczne jednoznacznie potwierdzają, że Acemhöyük było jednym z najważniejszych ośrodków miejskich Anatolii w epoce brązu oraz istotnym źródłem wiedzy na temat organizacji politycznej, sieci handlowych i powiązań kulturowych starożytnego Bliskiego Wschodu.

Rys historyczny

Wczesna epoka brązu (III tysiąclecie p.n.e.)

Acemhöyük zostało zasiedlone po raz pierwszy w pierwszej połowie III tysiąclecia p.n.e., a jego rozwój w kierunku znaczącego ośrodka miejskiego był ściśle związany z rozwojem regionalnych sieci handlowych w środkowej Anatolii. Wykopaliska, prowadzone zwłaszcza na południowym zboczu wzgórza, ujawniły sekwencję poziomów osadniczych z wczesnej epoki brązu, dostarczającą dowodów na stopniowy rozwój osady oraz zmieniające się relacje gospodarcze i kulturowe.

Panoramiczny widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Panoramiczny widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

Pozostałości odkryte w niższych poziomach osadniczych dowodzą, że Acemhöyük było już w tym okresie ważną ufortyfikowaną osadą. Jej umocnienia obejmowały potężne mury miejskie wzniesione z cegły mułowej, osiągające grubość około 4,5 m, które otaczały obszar zabudowany budynkami mieszkalnymi. Zgodnie z interpretacją przedstawioną na tablicy informacyjnej stanowiska, fortyfikacje te zostały zniszczone podczas wyprawy wojennej przypisywanej Sargonowi z Akadu przeciwko anatolijskiemu miastu Burušhattum (znanemu również jako Purušḫattum lub Purušḫanda), tradycyjnie utożsamianemu z Acemhöyük.

Wyprawa ta wiązana jest z późniejszą tradycją literacką znaną jako "Królewska Bitwa", opisującą kampanię Sargona przeciwko Purušḫanda. Chociaż nazwy te są na ogół uznawane za różne formy tego samego starożytnego toponimu, historyczność wyprawy oraz identyfikacja miasta z Acemhöyük pozostają przedmiotem dyskusji naukowych. Jeśli kampania rzeczywiście miała miejsce, przypadłaby na okres panowania Sargona, trwający około 2334–2284 p.n.e. Po zniszczeniu osada została zabezpieczona nowym pierścieniem murów, obejmującym większy obszar, co sugeruje, że odbudowie towarzyszyła dalsza ekspansja urbanistyczna. Domy w obrębie ufortyfikowanej osady były rozmieszczone blisko siebie i na ogół miały prostokątne lub trapezowate rzuty, odzwierciedlające ówczesne praktyki budowlane.

Zwyczaje pogrzebowe również dostarczają informacji o życiu mieszkańców Acemhöyük w epoce wczesnego brązu. Zmarłych niekiedy grzebano wewnątrz budynków mieszkalnych, pod podłogami domów, natomiast innych pochowano w prostych grobach ziemnych lub dużych pojemnikach ceramicznych na cmentarzyskach poza osadą. W kulturze materialnej tego okresu dominowały naczynia ceramiczne, zarówno ręcznie lepione, jak i wykonywane na kole garncarskim. Inne przedmioty wytwarzano z kamienia, kości i metalu; służyły one przede wszystkim celom praktycznym, choć niektóre miały również funkcje rytualne.

Dzbanki z dzióbkiem wykonane z terakoty z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Dzbanki z dzióbkiem wykonane z terakoty z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

W drugiej połowie III tysiąclecia p.n.e. Acemhöyük coraz silniej włączało się w sieci handlowe między środkową Anatolią a zachodnią Anatolią, północną Syrią i Mezopotamią. Znaleziska archeologiczne z tego okresu obejmują ceramikę, przedmioty kamienne i wykonane z brązu oraz artefakty z kości, których formy i tradycje wytwórcze można porównywać z zabytkami pochodzącymi z innych regionów. Szczególnie istotna jest obecność ceramiki charakterystycznej dla zachodniej Anatolii, sugerująca utrzymywanie długotrwałych kontaktów z obszarami położonymi na zachodzie. Znaleziska te wskazują, że Acemhöyük uczestniczyło już w wymianie surowców, wyrobów i wiedzy technologicznej na długo przed powstaniem asyryjskich kolonii handlowych na terenie Anatolii.

Do znalezisk ilustrujących te wczesne powiązania należą niewielkie naczynia określane jako "butelki syryjskie", których egzemplarze odkryto w poziomach XI, X i IX na południowym zboczu wzgórza. Naczynia te są charakterystyczne dla szerszych kontaktów kulturowych i handlowych drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. i znane są ze stanowisk archeologicznych w Syrii, Anatolii oraz Mezopotamii. Uważa się na ogół, że służyły jako pojemniki na substancje aromatyczne, oleje lub perfumy, choć ich dokładna funkcja pozostaje niepewna.

Szczególnie interesujący egzemplarz pochodzący z poziomu XI został szczegółowo zbadany przez Yalçına Kamışa, który datował go na początek III fazy wczesnej epoki brązu, czyli około 2450–2300 p.n.e. Jego masa ceramiczna i cechy powierzchni różnią się od właściwości ceramiki produkowanej lokalnie, co sugeruje, że został sprowadzony z zewnątrz. Co więcej, jego kształt wydaje się nawiązywać do flaszek z płaską lub pierścieniową podstawą, rozpowszechnionych w północno-zachodniej Syrii i sąsiednich regionach. Odkrycie to dostarcza szczególnie wyraźnych dowodów na utrzymywanie przez Acemhöyük kontaktów wykraczających poza środkową Anatolię co najmniej od połowy III tysiąclecia p.n.e.

Korzystne położenie osady na szlakach przecinających środkowoanatolijski płaskowyż sprzyjało jej rozwojowi i przekształceniu w jeden z ważnych ośrodków regionu. Jej późniejszy rozkwit nie był zatem zjawiskiem całkowicie nowym, zapoczątkowanym przez kupców asyryjskich, lecz stanowił kontynuację długotrwałego procesu rozwoju urbanistycznego i gospodarczego.

Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

Środkowa epoka brązu: rozwój ważnego ośrodka politycznego i handlowego

Na początku II tysiąclecia p.n.e. Acemhöyük wyłoniło się jako jeden z głównych ośrodków politycznych i gospodarczych środkowej Anatolii. Rozwój ten opierał się na znacznie dłuższej historii rozwoju urbanistycznego i gospodarczego, ponieważ znaleziska archeologiczne dowodzą, że osada utrzymywała kontakty handlowe i kulturowe z regionami położonymi poza środkową Anatolią co najmniej od III fazy wczesnej epoki brązu. Rozbudowa sieci handlowej asyryjskich kupców nadała tym powiązaniom nowy wymiar, gdy kupcy z miasta Aššur zakładali placówki handlowe w anatolijskich miastach i utrzymywali rozległe relacje z miejscowymi władcami oraz społecznościami kupieckimi.

Kupcy asyryjscy byli szczególnie zainteresowani pozyskiwaniem metali, w tym miedzi, srebra i złota, a także innych cennych towarów dostępnych w Anatolii. W zamian przywozili z Mezopotamii cynę i wysokiej jakości tkaniny, transportując te towary na osłach przez długie szlaki lądowe łączące Aššur z anatolijskim płaskowyżem. Cyna miała szczególne znaczenie, ponieważ była stosunkowo rzadko spotykana w Anatolii i niezbędna do produkcji brązu. Kupcy uczestniczyli również w handlu prowadzonym na terenie samej Anatolii, kupując i sprzedając miedź, wełnę oraz tkaniny pomiędzy różnymi osadami, a tym samym rozszerzając swoją działalność poza wymianę importowanych towarów na metale szlachetne.

Ich działalność handlowa była zorganizowana w ramach sieci placówek kupieckich zwanych kārum (liczba mnoga kārū) oraz mniejszych stacji określanych jako wabartum (liczba mnoga wabartū). Akadyjskie słowo kārum, pierwotnie oznaczające nabrzeże lub port, zaczęło oznaczać dzielnicę handlową lub społeczność kupiecką funkcjonującą przy anatolijskim mieście. Placówki te nie były niezależnymi koloniami asyryjskimi w sensie politycznym, lecz zorganizowanymi społecznościami zagranicznych kupców działających na terytoriach miejscowych władców. Większe kārū znajdowały się zazwyczaj w ważnych ośrodkach miejskich i służyły jako stałe bazy działalności handlowej, natomiast mniejsze wabartū funkcjonowały jako podporządkowane punkty handlowe lub przystanki na szlakach karawanowych. Razem tworzyły rozległą sieć łączącą Aššur z głównymi ośrodkami gospodarczymi i politycznymi środkowej Anatolii.

Najważniejszą placówką było Kārum Kaneš, położone w Dolnym Mieście starożytnego Kaneš (współczesne Kültepe, w pobliżu Kayseri). Funkcjonowało ono jako główny ośrodek asyryjskiego handlu w Anatolii, koordynując wymianę handlową, komunikację oraz działalność mniejszych społeczności kupieckich. Inne ważne kārū powstały w Hattuš (późniejszej stolicy Hetytów, Hattusie, w pobliżu współczesnego Boğazköy), Wahšušana, Hahhum, Zalpa, Turhumit i Purušhattum, choć dokładne lokalizacje niektórych z tych starożytnych miast pozostają przedmiotem sporów. Sieć obejmowała znaczną część Anatolii, od obszarów na południe od gór Taurus po środkowy płaskowyż i regiony północne. Dowody archeologiczne i tekstowe wskazują na istnienie kilkudziesięciu asyryjskich społeczności kupieckich i placówek, choć ich wielkość, znaczenie i okres funkcjonowania znacznie się różniły.

Zbiór zabytków z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Zbiór zabytków z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

Kārū nie były jedynie magazynami, w których przechowywano importowane towary przed ich wymianą. Stanowiły zamieszkane dzielnice handlowe, w których asyryjscy kupcy prowadzili gospodarstwa domowe, zajmowali się działalnością handlową, zatrudniali agentów i nawiązywali relacje z miejscową ludnością. Ich organizacja opierała się w dużej mierze na rodzinnych przedsiębiorstwach handlowych, przy czym kupcy działający w Anatolii reprezentowali krewnych i partnerów biznesowych z Aššur. W przedsięwzięciach handlowych mogło uczestniczyć kilku inwestorów, którzy wnosili kapitał oraz dzielili się zyskami i ryzykiem. Kupcy zawierali również spółki, udzielali pożyczek, nabywali towary na kredyt i przeprowadzali transakcje na zasadzie prowizji. Pisemne kontrakty i listy, zapisywane na glinianych tabliczkach pismem klinowym, regulowały te ustalenia i stanowiły świadectwo coraz bardziej zaawansowanego systemu księgowości, kredytów i prawa handlowego.

Społeczności asyryjskich kupców posiadały również własne instytucje wewnętrzne. Zgromadzenia reprezentujące miejscową ludność asyryjską zajmowały się sprawami wspólnoty, sporami handlowymi oraz relacjami z innymi władzami. Kārum Kaneš zajmowało szczególnie ważne miejsce w tej strukturze administracyjnej, pełniąc funkcję głównego ośrodka sieci i utrzymując komunikację z władzami w Aššur. Kupcy działali jednak na terytoriach podlegających anatolijskim władcom, których zgoda była niezbędna do prowadzenia ich działalności. Umowy między władzami asyryjskimi a miejscowymi królami regulowały prawa i obowiązki handlowe, w tym uiszczanie opłat celnych i podatków, oraz określały warunki, na jakich zagraniczni kupcy mogli prowadzić działalność. System opierał się zatem na współpracy między asyryjskimi społecznościami kupieckimi a miejscowymi władzami politycznymi, a nie na ustanawianiu asyryjskiej kontroli terytorialnej.

Ceramika z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Ceramika z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

Acemhöyük uczestniczyło w tym szerszym systemie relacji handlowych i dyplomatycznych. Monumentalna architektura, zaplecze administracyjne oraz zbiory luksusowych przedmiotów dowodzą jednak, że było czymś znacznie więcej niż placówką handlową. Stanowiło centrum potężnego lokalnego organizmu politycznego, którego władcy utrzymywali stosunki z sąsiednimi ośrodkami anatolijskimi oraz znaczącymi królestwami północnej Mezopotamii i Syrii na wschodzie, a także z Troją i Cykladami na zachodzie.

Starożytna nazwa tego miasta pozostaje niepewna, choć powszechnie utożsamia się je z Purušhattum (znanym również jako Purušhaddum lub Purušhanda), ważnym ośrodkiem politycznym i handlowym wzmiankowanym w źródłach staroasyryjskich i hetyckich. Identyfikację tę poparło kilku badaczy, jednak istnieją również alternatywne propozycje. Gojko Barjamovic zasugerował w szczególności, że Acemhöyük mogło być starożytną osadą Ulama, natomiast Purušhattum lokalizował dalej na zachód, w pobliżu współczesnego Bolvadin.

Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

Najbardziej pomyślny okres w dziejach osady reprezentuje III poziom architektoniczny, datowany ogólnie na schyłek XIX i pierwszą połowę XVIII wieku p.n.e. Jest on współczesny części osady asyryjskiej kolonii handlowej w Kaneš (współczesne Kültepe), choć dokładna korelacja sekwencji stratygraficznych obu stanowisk pozostaje przedmiotem dyskusji. W tym okresie wzniesiono i użytkowano imponujący zespół monumentalnych budowli, w tym pałace Sarıkaya i Hatipler oraz tak zwany Budynek Służebny, które razem tworzyły główny ośrodek pałacowy i administracyjny Acemhöyük.

Chronologia pałacu Sarıkaya była badana z wykorzystaniem dendrochronologii i datowania radiowęglowego. Badania opublikowane w 2016 roku przez Sturt W. Manninga i jego współpracowników skorygowały wcześniejsze szacunki chronologiczne i pozwoliły ustalić bardziej wiarygodne ramy czasowe jego budowy i użytkowania. Wyniki wskazują na początek użytkowania pałacu około 1793–1784 p.n.e. (prawdopodobieństwo 68,2%) i sugerują, że był on już użytkowany za panowania Šamši-Adada I, którego śmierć stanowi punkt odniesienia dla chronologii funkcjonowania budowli. Liczne bulle z odciskami pieczęci związanych z Aplahandą z Karkemisz, znalezione w pałacu, stanowią dodatkowy punkt odniesienia historycznego dla tego okresu.

Panoramiczny widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Panoramiczny widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

Stosunki międzynarodowe i dwory królewskie

Znaczenie polityczne Acemhöyük na początku II tysiąclecia p.n.e. jest szczególnie widoczne wśród przedmiotów administracyjnych odkrytych w pałacu Sarıkaya. Do najbardziej informacyjnych znalezisk należą gliniane bulle z odciskami pieczęci należących do władców i urzędników kilku ważnych królestw starożytnego Bliskiego Wschodu.

Wśród nich znajdują się odciski pieczęci związane z Šamši-Adadem I, potężnym władcą Górnej Mezopotamii, który podbił Aššur i włączył je do rozrastającego się królestwa. Inne odciski wiążą się z Aplahandą, królem Karkemisz, oraz Līter-šarrussu, urzędnikiem służącym zarówno Šamši-Adadowi I, jak i wcześniejszemu królowi Mari, Yahdun-Limowi. Na szczególną uwagę zasługuje odcisk pieczęci związany z Nagihanum, zidentyfikowaną na podstawie inskrypcji jako córka Yahdun-Lima, króla Mari i plemion Sim'alitów.

Odciski pieczęci z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Odciski pieczęci z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

Obecność tych przedmiotów dowodzi, że Acemhöyük utrzymywało kontakty z wpływowymi ośrodkami władzy politycznej w północnej Mezopotamii i Syrii. Stanowią one cenne świadectwo stosunków dyplomatycznych i administracyjnych towarzyszących dalekosiężnej wymianie handlowej w okresie staroasyryjskim. Ich odkrycie w pałacu wskazuje również, że miejscowi władcy uczestniczyli w sieci kontaktów politycznych wykraczającej daleko poza granice środkowej Anatolii.

Dokładny charakter tych relacji nie jest całkowicie jasny. Odciski pieczęci nie muszą oznaczać, że osoby, z którymi były związane, osobiście odwiedziły Acemhöyük; dokumentują raczej przemieszczanie się opieczętowanych towarów, oficjalnej korespondencji lub materiałów administracyjnych między różnymi ośrodkami politycznymi. Niemniej ich skupisko w pałacu Sarıkaya dostarcza wyjątkowo szczegółowych dowodów na międzynarodowe kontakty utrzymywane przez miejscowy dwór.

Zniszczenie kompleksu pałacowego i koniec okresu prosperity

III poziom architektoniczny zakończył się ostatecznie rozległym pożarem, prawdopodobnie około połowy XVIII wieku p.n.e., który zniszczył główne monumentalne budowle Acemhöyük. Znaczne wykorzystanie drewna przy ich wznoszeniu wydaje się przyczyną intensywności pożaru, który pozostawił zwęglone pozostałości konstrukcji i uszkodził liczne przedmioty odkryte podczas wykopalisk. Chociaż zniszczenia objęły rozległy obszar, ich przyczyna nie została ustalona. Pałac Sarıkaya, pałac Hatipler i Budynek Służebny zostały następnie opuszczone, co oznaczało koniec najpomyślniejszej fazy architektonicznej w dziejach Acemhöyük.

Zniszczenie to ma szczególne znaczenie, ponieważ w budynkach znajdowały się znaczne ilości materiałów administracyjnych, przechowywanych towarów i cennych przedmiotów. Pożar i późniejsze zawalenie się konstrukcji pozwoliły zachować liczne zabytki w ich kontekstach archeologicznych, choć stopień zachowania różnił się w zależności od pomieszczenia i części kompleksu. Szczególnie ważne są gliniane bulle z odciskami pieczęci cylindrycznych i stemplowych, odkryte w dużych ilościach, zwłaszcza w pałacu Sarıkaya. Odciski te reprezentują style staroasyryjski, starosyryjski, starobabiloński i anatolijski. Niektóre z nich wiążą się również z postaciami znanymi z przekazów historycznych, w tym z Šamši-Adadem I, Nagiha[num], córką władcy Mari Yahdun-Lima, oraz Aplahandą z Karkemisz. Dostarczają one cennych informacji na temat praktyk administracyjnych pałacu oraz jego powiązań politycznych, dyplomatycznych i handlowych.

Kamienne naczynia z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Kamienne naczynia z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

Inne znaleziska obejmują dekoracje mebli i figurki z kości słoniowej, przedmioty ze złota, naczynia z kryształu górskiego i obsydianu, sztabki metalu, narzędzia, broń, biżuterię, naczynia ceramiczne oraz materiały związane z rzemiosłem i magazynowaniem. Odkrycia ukazują również różnorodność działalności prowadzonej w obrębie monumentalnych budowli, które pełniły funkcję nie tylko rezydencji i ośrodków administracyjnych, lecz także magazynów i warsztatów. Chociaż niektóre z najbardziej niezwykłych luksusowych przedmiotów związanych z Acemhöyük trafiły do muzeów jeszcze przed rozpoczęciem systematycznych wykopalisk lub poza ich kontekstem, odkrycia archeologiczne z kompleksu pałacowego świadczą o zamożności jego mieszkańców, rozwiniętej administracji i rozległych kontaktach.

Choć zniszczenie oznaczało koniec najpomyślniejszej fazy pałacowej w dziejach Acemhöyük, nie należy automatycznie interpretować go jako całkowitego opuszczenia osady. Sekwencja archeologiczna wskazuje na bardziej złożony przebieg jej dziejów, a związek między zniszczeniem monumentalnych budowli a późniejszym osadnictwem wymaga dalszych badań.

Późna epoka brązu i późniejsze osadnictwo

Po zniszczeniu głównych monumentalnych budowli Acemhöyük zostało odbudowane, choć jego późniejsze dzieje są znacznie słabiej udokumentowane niż okres prosperity w środkowej epoce brązu. Według opracowania archeologicznego opublikowanego przez Prowincjonalną Dyrekcję Kultury i Turystyki w Aksaray osada została dwukrotnie odbudowana po zniszczeniu, zanim ostatecznie ją opuszczono w XVII wieku p.n.e. Dostępne dowody nie pozwalają jeszcze na szczegółowe odtworzenie organizacji osady ani jej roli politycznej i gospodarczej w tym okresie.

Panoramiczny widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Panoramiczny widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

Po długiej przerwie osadnictwo odrodziło się w niektórych częściach wzgórza, zwłaszcza na jego zachodnich i południowych zboczach. Tę późniejszą fazę zasiedlenia datuje się na ogół od VI wieku p.n.e. i wiąże z okresem hellenistycznym oraz rzymskim. Dowody archeologiczne wskazują, że osada była zamieszkana we wczesnym okresie hellenistycznym i pozostawała użytkowana także w okresie rzymskim, podobno aż do początku III wieku n.e. Wśród znalezisk dokumentujących tę późniejszą fazę znajdują się importowane naczynia pokryte czarną glazurą, w tym wyroby datowane na schyłek IV i III wiek p.n.e. Świadczą one o tym, że w okresie hellenistycznym Acemhöyük nadal uczestniczyło w regionalnej wymianie handlowej. Niemniej skala i charakter późniejszego osadnictwa pozostają niedostatecznie rozpoznane, by umożliwić szczegółową rekonstrukcję historyczną.

Historia współczesnej miejscowości Yeşilova jest ściśle związana ze wzgórzem archeologicznym. Według lokalnych przekazów historycznych, po wyprawie sułtana Selima I przeciwko państwu Safawidów w 1514 roku do tego regionu sprowadzono perskie rodziny pochodzące z Azerbejdżanu, zwłaszcza z okolic Hoy, i osiedlono je u podnóża wzgórza. Osada miała zostać założona przez trzy grupy (oby), a jej wcześniejsza nazwa, Acem Köyü (wieś Persów), nawiązywała do pochodzenia osadników. Z czasem wieś rozwinęła się w dzisiejszą miejscowość Yeşilova, która uzyskała status miasteczka w 1928 roku. Nazwę Yeşilova, oznaczającą w przybliżeniu "zieloną równinę", przyjęto ze względu na żyzne tereny otaczające miejscowość.

Pozostałości z epoki brązu stanowią zdecydowanie najważniejszy wkład Acemhöyük w nasze rozumienie dziejów starożytnej Anatolii. Dokumentują one powstanie ważnego ośrodka miejskiego, jego włączenie w dalekosiężne sieci handlowe oraz kontakty z potężnymi królestwami północnej Mezopotamii i Syrii na początku II tysiąclecia p.n.e.

Badania archeologiczne

Pierwsze systematyczne wykopaliska archeologiczne w Acemhöyük rozpoczęły się w 1962 roku pod kierownictwem profesor Nimet Özgüç z Uniwersytetu w Ankarze, we współpracy z Generalną Dyrekcją Starożytności i Muzeów oraz Tureckim Towarzystwem Historycznym. Początkowo prace koncentrowały się na dużym wzgórzu i jego monumentalnych budowlach, zwłaszcza na pałacu Sarıkaya, położonym w południowo-wschodniej części stanowiska. Wykopaliska prowadzone w kolejnych latach odsłoniły pozostałości ważnej osady ze środkowej epoki brązu, w tym rozległe kompleksy architektoniczne, materiały administracyjne oraz wyjątkowe przedmioty wykonane z kości słoniowej, metali szlachetnych, obsydianu i kryształu górskiego. Uzyskane wyniki ugruntowały pozycję Acemhöyük jako jednego z najważniejszych stanowisk archeologicznych związanych z okresem istnienia asyryjskich kolonii handlowych w Anatolii.

Przedmioty z kości słoniowej z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Przedmioty z kości słoniowej z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

Podczas pierwszego etapu wykopalisk, kierowanego przez Özgüç w latach 1962–1989, prowadzono szeroko zakrojone badania pałacu Sarıkaya, gdzie kampanie wykopaliskowe odbywały się w latach 1962–1972. Następnie prace rozszerzono na inne części wzgórza. Pałac Hatipler, położony w jego północno-zachodnim sektorze, badano w 1974 roku, a kolejne wykopaliska objęły budynki i warstwy osadnicze otaczające oba pałace. Pierwsza ważna publikacja poświęcona wykopaliskom ukazała się w 1966 roku, kiedy Nimet Özgüç opublikowała artykuł "Acemhöyük Kazıları" w czasopiśmie "Anadolu". Następnie ukazała się seria opracowań poświęconych poszczególnym grupom znalezisk i wybranym aspektom architektury stanowiska, w tym odciskom pieczęci odkrytym w pałacach, przedmiotom z kości słoniowej, naczyniom kamiennym oraz innym świadectwom życia artystycznego i administracyjnego osady.

Ciekawy rozdział w historii odkryć archeologicznych w Acemhöyük wiąże się z grupą elementów wyposażenia mebli wykonanych z kości słoniowej, znanych obecnie jako "Pratt Ivories", przechowywanych w zbiorach Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. W latach 1932–1937 muzeum otrzymało cztery darowizny od amerykańskiego kolekcjonera George'a D. Pratta, a po jego śmierci także od jego żony Very. Wśród przekazanych przedmiotów znajdowały się liczne rzeźbione okucia z kości słoniowej, fragmenty ceramiki i gliniane bulle. Chociaż ich pierwotny kontekst archeologiczny początkowo pozostawał nieznany, wykopaliska w pałacu Sarıkaya pozwoliły ostatecznie ustalić ich związek z Acemhöyük. W 1965 roku archeolodzy odkryli fragment skrzydła sokoła wykonanego z kości słoniowej, który wykazywał duże podobieństwo do jednego ze skrzydeł znajdujących się w nowojorskiej kolekcji. Dalsze podobieństwa między przedmiotami odkrytymi podczas wykopalisk a zabytkami muzealnymi, a także zgodność odcisków pieczęci na glinianych bullach oraz informacje uzyskane od handlarza antykami dowiodły, że "Pratt Ivories" pochodziły z Acemhöyük. Najwyraźniej zostały wydobyte z pałacu podczas nielegalnych wykopalisk, a następnie sprzedane na rynku antykwarycznym.

Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

W szczegółowym opracowaniu opublikowanym w 2013 roku Elizabeth Simpson zrekonstruowała wiele z tych elementów jako części ozdobnego krzesła lub tronu, dekorowanego pozłacanymi okuciami z kości słoniowej. Wśród jego podpór znajdowały się przedstawienia siedzących sfinksów i lwich łap, natomiast rzeźbione plakietki ukazujące sokoła i inne postacie prawdopodobnie zdobiły oparcie oraz pozostałe części mebla. Rekonstrukcja pozwala wyobrazić sobie luksusowe wyposażenie, które niegdyś zdobiło pałac Sarıkaya.

W 1989 roku kierownictwo wykopalisk przejęła profesor Aliye Öztan, również z Uniwersytetu w Ankarze. Prowadzone przez nią kampanie kontynuowały badania monumentalnych budowli, a jednocześnie poszerzały wiedzę archeologiczną o osadzie i jej otoczeniu. Jednym z ważnych odkryć było cmentarzysko Arıbaş, położone około 500 m na południowy wschód od wzgórza, odnalezione w 1992 roku. Zostało ono przypadkowo odkryte przez miejscowego rolnika, Envera Arıbaşa, podczas sadzenia drzew na jego polu. Po tym, jak poinformował on zespół wykopaliskowy w Acemhöyük o napotkanych zabytkach archeologicznych, badania potwierdziły istnienie cmentarzyska datowanego na okres asyryjskich kolonii handlowych i kolejne stulecia. Nazwano je od nazwiska właściciela gruntu.

Panoramiczny widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Panoramiczny widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

Wykopaliska przeprowadzono w latach 1993, 1995 i 1996, odsłaniając 167 grobów na zbadanym obszarze o powierzchni około 225 m². Pochówki reprezentują trzy kolejne fazy i dostarczają ważnych informacji na temat praktyk pogrzebowych, obejmujących zarówno kremację, jak i inhumację. Spośród zidentyfikowanych grobów 139 zawierało szczątki po kremacji, zazwyczaj złożone w naczyniach ceramicznych lub prostych jamach, natomiast 28 stanowiły pochówki szkieletowe w prostych grobach ziemnych lub pitosach. Odkrycia palenisk i innych obiektów wskazują również, że na cmentarzysku odbywały się uczty i ceremonie pogrzebowe. Było ono użytkowane od okresu asyryjskich kolonii handlowych aż po okres starohetycki, dostarczając cennych informacji o zwyczajach pogrzebowych i codziennym życiu mieszkańców Acemhöyük.

Kolejny ważny etap badań nastąpił po przeprowadzeniu w 1994 roku prospekcji geofizycznych. Pomiary magnetyczne i elektromagnetyczne wskazały na obecność dużego, wcześniej nieznanego budynku położonego między pałacami Sarıkaya i Hatipler. Wykopaliska w tym miejscu rozpoczęto w 1995 roku, a monumentalną budowlę odsłonięto w 1996 roku. Obiekt ten, znany później jako Budynek Służebny (Hizmet Binası), stanowił ważny kompleks interpretowany jako budowla pełniąca funkcje administracyjne i magazynowe. Jego pozostałości, podobnie jak szczątki obu pałaców, nosiły ślady zniszczenia przez pożar, co sugeruje, że wszystkie trzy monumentalne budowle ucierpiały w wyniku tego samego katastrofalnego wydarzenia, które zakończyło III poziom architektoniczny.

Dwa naczynia z kryształu górskiego z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Dwa naczynia z kryształu górskiego z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

Wykopaliska prowadzone pod kierownictwem Öztan przyniosły również istotny wkład w badania nad kulturą materialną Acemhöyük. Studia nad naczyniami kamiennymi, odciskami pieczęci, wyrobami z kości słoniowej i innymi luksusowymi przedmiotami pomogły ugruntować znaczenie stanowiska jako ośrodka produkcji artystycznej, administracji i wymiany międzynarodowej. W 2015 roku Nimet Özgüç opublikowała obszerny katalog pieczęci cylindrycznych i glinianych bulli z tego stanowiska w pracy "Acemhöyük – Burušhaddum I: Silindir mühürler ve mühür baskılı bullalar". Publikacja ta zgromadziła szczególnie ważny zbiór świadectw dotyczących praktyk administracyjnych i kontaktów zewnętrznych osady.

W latach 2012 i 2013 podczas wykopalisk w Acemhöyük odkryto dwa kolejne dokumenty zapisane w języku staroasyryjskim: niewielką glinianą etykietę znalezioną w Budynku Służebnym w 2012 roku oraz fragmentaryczną tabliczkę klinową odkrytą na południe od pałacu Sarıkaya w 2013 roku. Oba dokumenty opublikował w 2016 roku Remzi Kuzuoğlu, wzbogacając stosunkowo niewielki zbiór tekstów pisanych odnalezionych w Acemhöyük. Na etykiecie znajduje się wzmianka o towarach określonych jako "hidrus", należących do miasta i związanych z osobą o imieniu Arbanaš. Mogła ona dotyczyć określonego rodzaju tkaniny wełnianej, choć dokładne znaczenie tego terminu pozostaje niepewne. Tabliczka, której dziesięciowierszowa inskrypcja jest częściowo uszkodzona, odnotowuje odbiór obuwia przez kilka osób, w tym postać określoną jako król o imieniu Ukiša. Łącznie znaleziska te dostarczają cennych informacji o obiegu i administracji towarów, a także o stosowaniu pisma w Acemhöyük pod koniec okresu staroasyryjskiego. Uzupełniają one znacznie liczniejszy zbiór glinianych bulli z odciskami pieczęci odkrytych na stanowisku.

Badania naukowe pozwoliły również doprecyzować chronologię osady. W 2016 roku Sturt W. Manning i współpracownicy opublikowali opracowanie łączące dane dendrochronologiczne z datowaniem radiowęglowym, aby ustalić dokładniejsze ramy chronologiczne pałacu Sarıkaya i okresu jego użytkowania. Inne badania specjalistyczne objęły takie materiały jak fajans, naczynia kamienne oraz importowana ceramika, dostarczając kolejnych informacji o rzemiośle, powiązaniach handlowych i kontaktach kulturowych stanowiska. W szczególności badania opublikowane w 2025 roku przez Burcu Tüysüz przyniosły pierwsze odrębne opracowanie ceramiki z czarną glazurą z hellenistycznego okresu użytkowania Acemhöyük, pokazując, że zakres badań archeologicznych stopniowo wykracza poza epokę brązu, która tradycyjnie dominowała w dotychczasowych opracowaniach.

Od 2020 roku wykopaliskami w Acemhöyük kieruje docent Yalçın Kamış. Obecne badania nadal koncentrują się na sekwencji archeologicznej osady, jej architekturze i kulturze materialnej, obejmując zarazem okresy, którym wcześniejsze kampanie poświęcały mniej uwagi. Ponad sześć dekad prac archeologicznych przekształciło Acemhöyük z niemal niezbadanej niegdyś pozostałości osadniczej w jedno z kluczowych stanowisk dla poznania politycznej, gospodarczej i kulturowej historii środkowej Anatolii we wczesnej i środkowej epoce brązu.

Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

Zwiedzanie

Acemhöyük jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych związanych z okresem asyryjskich kolonii handlowych w środkowej Anatolii. Główną atrakcję stanowią pozostałości trzech monumentalnych budowli odsłoniętych na wzgórzu: pałac Sarıkaya, pałacu Hatipler oraz obiekt znany jako Budynek Służebny. Razem pozwalają one poznać architekturę, zamożność i organizację administracyjną ważnego ośrodka anatolijskiego na początku II tysiąclecia p.n.e.

Pałac Sarıkaya (Sarıkaya Sarayı), położony w południowo-wschodniej części wzgórza, jest największą i najdokładniej zbadaną spośród tych trzech budowli. Zajmował powierzchnię około 3600 m² i był budynkiem dwukondygnacyjnym, z którego na parterze odsłonięto około 50 pomieszczeń. Starannie zaplanowany układ obejmował dziedzińce i przestrzenie z portykami, natomiast pomieszczenia na parterze służyły w znacznej mierze do magazynowania. W pałacu odkryto wyjątkowo bogaty zbiór zabytków, w tym złote ozdoby, okucia mebli z kości słoniowej, naczynia z kryształu górskiego i obsydianu, przedmioty metalowe oraz liczne gliniane bulle z odciskami pieczęci. Szczególnie ważne są odciski pieczęci znalezione w kilku pomieszczeniach, dokumentujące powiązania polityczne i handlowe miejscowych władców z Asyrią, północną Mezopotamią i Syrią. W budowli odkryto również dokumenty zapisane pismem klinowym oraz inne przedmioty związane z działalnością administracyjną. Zniszczenie pałacu przez pożar pozwoliło zachować ślady cennego wyposażenia i przedmiotów, które znajdowały się w jego wnętrzu.

Kolekcja przedmiotów z brązu z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Kolekcja przedmiotów z brązu z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

Pałac Hatipler (Hatipler Sarayı) zajmuje odrębny, położony wyżej obszar w północno-zachodniej części wzgórza. Choć został zbadany w mniejszym stopniu niż pałac Sarıkaya, jest kolejną monumentalną budowlą o zbliżonym charakterze architektonicznym, pochodzącą z tego samego okresu prosperity. Jego konstrukcja i odkryte w nim zabytki dowodzą, że w Acemhöyük istniał więcej niż jeden rozległy kompleks pałacowy. Podobnie jak pałac Sarıkaya, budowla Hatipler została zniszczona przez pożar, co przyczyniło się do zachowania części jej pozostałości archeologicznych.

Współczesne nazwy obu pałaców wywodzą się od lokalnych cech topograficznych. Nazwa Sarıkaya ("Żółta Skała") została nadana przez mieszkańców południowemu wzniesieniu ze względu na widoczne wśród ruin dużego budynku żółtawe, wypalone cegły mułowe. Z kolei nazwa Hatipler pochodzi od wzgórza Hatipler Tepesi, najbardziej wysuniętego na północ wzniesienia kopca; pochodzenie samej nazwy wzgórza nie zostało udokumentowane.

Między tymi dwoma pałacami znajdował się budynek określany umownie jako Budynek Służebny (Hizmet Binası). Zidentyfikowany dzięki badaniom geofizycznym, a następnie odsłonięty podczas wykopalisk, kompleks ten jest interpretowany jako obiekt pełniący funkcje administracyjne i magazynowe związane z zespołem pałacowym. O jego znaczeniu świadczą odkryte tam materiały archeologiczne, w tym niewielka gliniana etykieta staroasyryjska znaleziona w 2012 roku.

Choć monumentalne budowle stanowią główną atrakcję stanowiska, Acemhöyük należy postrzegać jako znacznie większą osadę. Wzgórze jest częścią rozległego krajobrazu archeologicznego, obejmującego również pozostałości otaczającego je Dolnego Miasta. Ważnym elementem kontekstu archeologicznego osady jest także pobliskie cmentarzysko Arıbaş, położone około 500 m na południowy wschód od wzgórza. Odsłonięte tam groby dostarczają dowodów na stosowanie kremacji i pochówków szkieletowych w okresie asyryjskich kolonii handlowych oraz w kolejnych stuleciach.

Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

Muzea z kolekcjami zabytków z Acemhöyük

Najlepszym miejscem, od którego warto rozpocząć poznawanie znalezisk z Acemhöyük, jest Muzeum w Aksaray (Aksaray Müzesi), w którym znajduje się sala wystawowa poświęcona temu stanowisku. W jego zbiorach znajdują się duże naczynia zasobowe (pitosy), fragmenty zwęglonych drewnianych drzwi, rury wodociągowe, ceramika, czarki, naczynia do picia, srebrne sztabki, przedmioty wykonane z kości, pionki do gry oraz liczne gliniane bulle z odciskami pieczęci. Na wystawie prezentowana jest również ceramika z cmentarzyska Arıbaş, dzięki czemu zwiedzający mogą porównać przedmioty pochodzące z osady z tymi odkrytymi na jej cmentarzysku. Znaleziska te stanowią szczególnie przydatne wprowadzenie do poznania kultury materialnej Acemhöyük i codziennych zajęć jego mieszkańców.

Kolejnym wartym odwiedzenia miejscem jest Muzeum Archeologiczne w Niğde (Niğde Müzesi), w którym również prezentowane są znaleziska z Acemhöyük. W kolekcji znajdują się przedmioty odkryte w budowlach pałacowych, w tym naczynia i inne zabytki archeologiczne związane z okresem zamożności osady w środkowej epoce brązu. Wystawy muzealne obejmują szerszy zakres chronologiczny i geograficzny: od regionalnych społeczności prehistorycznych i początków obróbki metali po okres hetycki, frygijski, hellenistyczny, rzymski i bizantyński. Wizyta w muzeum jest więc szczególnie interesująca w połączeniu ze zwiedzaniem innych stanowisk archeologicznych w regionie Niğde.

Niektóre z najbardziej niezwykłych przedmiotów związanych z Acemhöyük są przechowywane znacznie dalej, w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Są to tak zwane "Pratt Ivories", czyli grupa rzeźbionych elementów wyposażenia mebli wykonanych z kości słoniowej, podarowanych muzeum przez George'a D. Pratta i jego rodzinę w latach 1932–1937. Chociaż przedmioty te nie zostały odkryte podczas kontrolowanych wykopalisk archeologicznych, późniejsze badania, zwłaszcza Elizabeth Simpson, przekonująco powiązały je z Acemhöyük i pałacem Sarıkaya. W skład zespołu wchodzą rzeźbione sfinksy, lwy, postacie ludzkie i ozdobne plakietki, z których wiele pierwotnie należało do bogato zdobionego mebla, prawdopodobnie krzesła lub tronu, wyposażonego w okucia z kości słoniowej, złocenia i czerwone elementy dekoracyjne. Styl rzeźbień łączy anatolijskie rzemiosło z motywami inspirowanymi sztuką egipską, ukazując rozległe powiązania artystyczne charakterystyczne dla tej epoki. Przed wizytą warto sprawdzić internetowy katalog muzeum, ponieważ kilka z tych przedmiotów nie jest zwykle wystawianych.

Zabytki z Acemhöyük w zbiorach Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Zabytki z Acemhöyük w zbiorach Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

Kolejną ważną kolekcję posiada Muzeum Cywilizacji Anatolijskich (Anadolu Medeniyetleri Müzesi) w Ankarze. Wśród znajdujących się tam znalezisk z Acemhöyük jest skrzydło z kości słoniowej, stanowiące element dekoracji krzesła, odkryte w pałacu Sarıkaya w 1965 roku. Fragment ten odegrał istotną rolę w ustaleniu pierwotnego pochodzenia "Pratt Ivories", ponieważ jego bliskie podobieństwo stylistyczne i techniczne do przedmiotów przechowywanych w Metropolitan Museum pomogło potwierdzić ich związek z wyposażeniem tego samego pałacu.

Innym niezwykłym zabytkiem z Acemhöyük, obecnie eksponowanym w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich, jest szkatułka z kości słoniowej datowana na XIX wiek p.n.e. Wykonana z jednego kawałka kości słoniowej, ma niemal kwadratowy korpus o kształcie pudełka, zwieńczony długą szyjką z wywiniętym na zewnątrz brzegiem. Na tle sztuki wyrobu przedmiotów z kości słoniowej na starożytnym Bliskim Wschodzie wyróżnia się szczególnie bogatą dekoracją, łączącą brązowe i żelazne guzki, inkrustacje z lapis lazuli oraz bogato rzeźbione reliefy figuralne. Muzeum to jest zatem szczególnie interesującym celem dla wszystkich, którzy chcą poznać osiągnięcia artystyczne i luksusowe przedmioty pochodzące z Acemhöyük.

Szkatułka z kości słoniowej z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze
Szkatułka z kości słoniowej z Acemhöyük w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze

Łącznie stanowisko archeologiczne i opisane kolekcje muzealne oferują uzupełniające się spojrzenia na Acemhöyük. Podczas gdy odsłonięte pozostałości ukazują skalę i organizację monumentalnej architektury, zabytki przechowywane w muzeach tureckich i zagranicznych ilustrują zamożność, kunszt rzemieślniczy, powiązania handlowe i działalność administracyjną tego ważnego ośrodka anatolijskiego.

Wskazówki dla zwiedzających

Acemhöyük to stanowisko archeologiczne, które najbardziej docenią osoby zainteresowane osadnictwem epoki brązu, architekturą pałacową i archeologią starożytnej Anatolii. Ponieważ znaczna część stanowiska obejmuje nisko położone pozostałości archeologiczne i obszary wykopaliskowe, a nie zachowane monumentalne budowle, przed przyjazdem warto zapoznać się z jego historią i układem osady. Znaleziska odkryte podczas wykopalisk, w tym niektóre z najbardziej niezwykłych przedmiotów pochodzących ze stanowiska, są eksponowane w muzeach, a nie na samym wzgórzu.

Stanowisko znajduje się na otwartej przestrzeni, dlatego zalecane jest wygodne obuwie do chodzenia, ochrona przed słońcem i zapas wody pitnej, szczególnie podczas gorących miesięcy letnich. Warto również wcześniej sprawdzić, czy w dniu planowanej wizyty stanowisko archeologiczne jest dostępne dla zwiedzających.

Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

Bibliografia

  • Ankara University, Faculty of Languages, History and Geography. "Acemhöyük". Informacje o projekcie wykopaliskowym i stanowisku. Ankara University.
  • Barjamovic, Gojko. 2011. A Historical Geography of Anatolia in the Old Assyrian Colony Period. Kopenhaga: Museum Tusculanum Press.
  • Blasweiler, Joost. 2018. "Evidence to Place the City of Purušhanda at Acemhöyük". W: The Intellectual Heritage of the Ancient Near East" Proceedings of the 64th Rencontre Assyriologique Internationale and the 12th Melammu Symposium, University of Innsbruck, July 16–20, 2018, 715–750. https://doi.org/10.2307/jj.3508406.41.
  • Dardeniz, Gonca, i Aliye Öztan. 2020. "Acemhöyük Fayans ve Frit Eserleri Üzerine Arkeolojik ve Arkeometrik Değerlendirmeler". Belleten 84 (301)" 837–886. https://doi.org/10.37879/belleten.2020.837.
  • Ekmen, Hamza. 2021. "Yaşam ve Ölüm" Acemhöyük-Arıbaş Mezarlığı'ndan Gündelik Yaşama İlişkin Veriler". Arkeoloji ve Sanat 166: 81–96.
  • Forlanini, Massimo. 2008. "The Historical Geography of Anatolia and the Transition from the Kārum-Period to the Early Hittite Empire". W: Anatolia and the Jazira during the Old Assyrian Period, red. J. G. Dercksen, 57–86. PIHANS 111. Lejda: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten.
  • Kamış, Yalçın. 2022. "Acemhöyük ve Erken Tunç Çağı Anadolu Ticaret Ağları". Belleten 86 (307): 779–825. https://doi.org/10.37879/belleten.2022.779.
  • Kamış, Yalçın. 2024. "Acemhöyük'ten Kırmızı Haç Motifli Bir Erken Tunç Çağı Çanağı". Höyük 14.
  • Kulakoğlu, Fikri, Elif Genç, Güzel Öztürk i Ryoichi Kontani. 2026. "Erken Tunç Çağı'nda Kültepe-Kaniş Yerleşiminin Batı Sınırı Üzerine Bir Değerlendirme". Höyük 17: 19–42. https://doi.org/10.37879/hoyuk.2026.1.019.
  • Kuzuoğlu, Remzi. 2016. "Two Cuneiform Texts Found in Acemhöyük from the Old Assyrian Period". Belleten 80 (289): 685–700. https://doi.org/10.37879/belleten.2016.685.
  • Kuzuoğlu, Remzi. "Acemhöyük'ten Eski Asur Dönemi'ne Ait İki Çivi Yazılı Belge". Höyük.
  • Manning, Sturt W., Carol B. Griggs, Brita Lorentzen, Gojko Barjamovic, Christopher Bronk Ramsey, Bernd Kromer i Eva Maria Wild. 2016. "Integrated Tree-Ring-Radiocarbon High-Resolution Timeframe to Resolve Earlier Second Millennium BCE Mesopotamian Chronology". PLOS ONE 11 (7): e0157144. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0157144.
  • Osborne, James F. 2018. "History and Temporality in Bronze Age Anatolia" The King of Battle Narrative in Archaeological and Historical Tradition". World Archaeology 50 (5): 706–722. https://doi.org/10.1080/00438243.2018.1488134.
  • Özgüç, Nimet. 1966. "Acemhöyük Kazıları". Anadolu 10: 1–52.
  • Özgüç, Nimet. 1976. "Acemhöyük'te Bulunmuş Olan Bir Fildişi Kutu ve Bir Kurşun Figürin Kalıbı". Belleten 40 (160): 547–554. https://doi.org/10.37879/belleten.1976.547.
  • Özgüç, Nimet. 1977. "Acemhöyük Saraylarında Bulunmuş Olan Mühür Baskıları". Belleten 41 (162): 357–382.
  • Özgüç, Nimet. 1979. "Some Contributions to Early Anatolian Art from Acemhöyük". Belleten 43 (170): 289–304.
  • Özgüç, Nimet. 2015. Acemhöyük – Burušhaddum I: Silindir mühürler ve mühür baskılı bullalar / Cylinder Seals and bullae with Cylinder Seal Impressions. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • Öztan, Aliye. 1988. "Acemhöyük Taş Kapları". Belleten 52 (203): 393–406.
  • Öztan, Aliye. 1998. "Preliminary Report on the Arıbaş Cemetery at Acemhöyük". W: Essays on Ancient Anatolia in the Second Millennium B.C., red. H. I. H. Prince Takahito Mikasa, 167–181. Bulletin of the Middle Eastern Culture Center in Japan 10. Wiesbaden: Harrassowitz.
  • Özten, Aliye. 1979. "Two Stone Plates from the Sarıkaya Palace at Acemhöyük". Belleten 43 (170): 385–388. https://doi.org/10.37879/belleten.1979.385.
  • Palmisano, Alessio. 2018. A Geography of Trade: Landscapes of Competition and Long-Distance Contacts in Mesopotamia and Anatolia in the Old Assyrian Colony Period.
  • Radner, Karen. 2012. Recenzja książki Gojko Barjamovicia, A Historical Geography of Anatolia in the Old Assyrian Colony Period. American Journal of Archaeology 116 (4).
  • Selover, Stephanie Lesan. 2015. Excavating War" The Archaeology of Conflict in Early Chalcolithic to Early Bronze III Central and Southeastern Anatolia. Rozprawa doktorska, University of Chicago.
  • Simpson, Elizabeth. 2013. "An Early Anatolian Ivory Chair" The Pratt Ivories in The Metropolitan Museum of Art". W: Amilla" The Quest for Excellence. Studies Presented to Guenter Kopcke in Celebration of His 75th Birthday, red. Robert B. Koehl, 221–261. Filadelfia: INSTAP Academic Press. https://doi.org/10.2307/J.CTT5VJ90S.23.
  • Tüysüz, Burcu. 2025. "A Group Imported from Acemhöyük" Black-Glazed Pottery from the Hellenistic Period". Anadolu Araştırmaları 32: 177–195. https://doi.org/10.26650/anar.32.1643847.

Dojazd: 

Acemhöyük znajduje się w pobliżu miejscowości Yeşilova, około 16 km na północny zachód od centrum Aksaray, w środkowej Anatolii. Do stanowiska archeologicznego można dojechać drogą z Aksaray, a podróż samochodem zajmuje około 20 minut, w zależności od natężenia ruchu i miejsca rozpoczęcia trasy. Droga prowadzi po nawierzchniach utwardzonych, dzięki czemu dojazd jest możliwy zwykłym samochodem osobowym.

Osoby niezmotoryzowane mogą poszukać minibusów kursujących z Aksaray do Yeşilova, choć rozkłady lokalnego transportu i możliwość dalszego dojazdu do wzgórza należy potwierdzić z wyprzedzeniem. Ponieważ transport publiczny może nie dowozić pasażerów bezpośrednio na stanowisko archeologiczne, konieczny może być krótki spacer lub skorzystanie z dodatkowego lokalnego środka transportu.

Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük
Widok stanowiska archeologicznego Acemhöyük

Powiązane relacje: