Turcja w sandałach

Położony w rejonie Turcji Egejskiej Efez jest prawdopodobnie najlepiej zachowanym miastem starożytnym w rejonie Morza Śródziemnego. W starożytności Efez był tętniącym życiem miastem handlowym oraz ośrodkiem kultu Cybele - bogini płodności. Obecnie prowadzone wykopaliska archeologiczne oraz prace konserwacyjne dają natomiast nadzieję na jeszcze ciekawsze wrażenia z odwiedzin w Efezie, więc w to miejsce warto wracać.

Efez jest również ważnym miejscem dla chrześcijan. Tutaj powstała jedna z pierwszych wspólnot chrześcijańskich w Azji Mniejszej, a święty Jan obejmował w Efezie stanowisko biskupa. Wspominał o Efezie w Apokalipsie, gdzie miasto zostało wymienione jako jeden z Siedmiu Kościołów Apokalipsy.

Przeczytaj więcej o Siedmiu Kościołach Apokalipsy

Jeżeli chcemy nabrać wyobrażenia, jak wyglądało życie miejskie w starożytnym Cesarstwie Rzymskim to możemy przespacerować się ulicami miasta, zajrzeć do miejskich szaletów czy domu publicznego, a następnie rozsiąść się wygodnie w amfiteatrze lub odwiedzić bibliotekę. Efez oferuje nam wszystkie te atrakcje i z pewnością nie będziemy rozczarowani.

Rys historyczny

Efez został założony, według legendy, przez Ateńczyka Androklosa, który zamierzając osiedlić się w Jonii oczywiście skonsultował się z wyrocznią. Jako odpowiedź usłyszał enigmatyczną poradę, by wybrać miejsce wskazane przez rybę i przez dzika. Wyrocznie nigdy nie słynęły z jasnych wypowiedzi, ale Androklos nie zraził się do swojego pomysłu i zaczął wędrować przez Jonię. Pewnego dnia, podczas przygotowywania posiłku, grilowana ryba wyskoczyła z paleniska, a rozżarzony węgiel wpadł w krzaki i wypłoszył z nich dzika! Był to oczywiście jasny znak wskazujący miejsce założenia osady.

Należy pamiętać, że w czasach antycznych Efez położony był znacznie bliżej linii brzegowej, która poprzez wieki oddaliła się od miasta. Taka lokalizacja gwarantowała Efezowi powodzenie jako głównemu miastu portowemu w tej części Wybrzeża Egejskiego. Dodatkowo pobliskie sanktuarium bogini Cybele, a następnie Artemidy przyciągało tłumy pielgrzymów już w 800 roku p.n.e.

Miasto rozkwitało, ale jego bogactwo wywołało zazdrość króla Lidii - Krezusa, który około 600 roku p.n.e. zaatakował i zniszczył Efez, wysiedlając jego mieszkańców w miejsce położone dalej od morza. Od tego czasu mieszkańcy płacili mu trybut.

W V w p.n.e. w wyniku działań związanych z Wojnami Peloponeskimi miasto dostało się pod władzę Persów.

Po Persach przybył do Efezu Aleksander Wielki, a następnie jeden z jego generałów - Lizymach - objął władzę nad Jonią. W czasach rzymskich Efez stał się stolicą prowincji Azja Mniejsza, a liczba mieszkańców osiągnęła 250 tysięcy. W pierwszych latach chrześcijaństwa rozwinęła się tu liczna wspólnota wiernych, sam święty Paweł mieszkał w Efezie przez trzy lata. Podobno osadził się tu również święty Jan z Marią, którą miał pod opieką.

Niestety miasto zbliżało się do kresu swej prosperity. Morze zamulało port, pomimo ponawianych wysiłków jego pogłębiania i przebudowy. W VI wieku naszej ery zupełnie straciło na znaczeniu.

Najważniejsze zabytki

Na nas największe wrażenie wywarła Biblioteka Celsusa zbudowana w II wieku przed naszą erą, która w swoim czasie była jedną z największych w świecie antycznym. Dwupiętrowa fasada biblioteki została zrekonstruowana przez archeologów. Jest ozdobiona posągami czterech cnót: mądrości (Sophia), charakteru (Arete), myśli (Ennoia) oraz wiedzy (Episteme).

Bibliotekę ufundował konsul Tiberius Iulius Aquila ku czci prokonsula prowincji, a jednocześnie własnego ojca - Tiberiusa Iuliusa Celsusa. W czasach antycznych biblioteka mieściła około 12 tysięcy zwojów, umieszczonych w niszach ściennych. Zwoje były chronione przed wilgocią i zmianami temperatury poprzez system podwójnych ścian, pomiędzy którymi znajdował się jeden metr odstępu, zapewniający bibliotece warstwę izolacyjną.

Na większości zwiedzających ogromne wrażenie wywiera Wielki Teatr, który mógł pomieścić do 25 000 widzów. Trzeba przyznać, że sama liczba działa na wyobraźnię, ale to trzeba zobaczyć na własne oczy i zasiąść w jednym z rzędów kamiennych siedzisk, by poczuć ogrom tego miejsca. Został wzniesiony przez Rzymian w I-II wieku n.e. na miejscu poprzedniego teatru z czasów hellenistycznych. Słynie po dziś dzień ze wspaniałej akustyki,a co więcej, nawet obecnie jest miejscem występów artystycznych, a grał w nim i śpiewał sam Elton John.

Wielką atrakcją Efezu są rzymskie wille (tzw. domy z tarasami), położone naprzeciwko świątyni Hadriana. Pozwalają nam wyobrazić sobie, w jakim przepychu mieszkali najbogatsi obywatele Imperium Rzymskiego. Możemy tu podziwiać wspaniałe mozaiki podłogowe, ścienne malowidła, system wodno-kanalizacyjny, prywatną łaźnię i bazylikę. ściany pokryte były płytami marmurowymi, co sprawiało wrażenie bogactwa.

Obecnie trwają w willach prace rekonstrukcyjne, które umożliwiają przyjrzenie się mrówczej pracy archeologów. Cały teren willi pokryty jest ogromnym dachem, chroniącym cenne wnętrza przed szkodliwymi wpływami atmosferycznymi. Niestety wstęp jest dodatkowo płatny, ale naszym zdaniem warto ponieść ten wydatek.

Informacje i porady praktyczne

Na teren Efezu prowadzą dwa wejścia, większość wycieczek zorganizowanych rozpoczyna zwiedzanie od wejścia południowego (nieopodal odeonu), my polecamy kierunek przeciwny - od wejścia północnego (w pobliżu Wielkiego Teatru).

W sezonie 2008 normalny bilet wstępu kosztował 20 YTL, a dodatkowy bilet do willi rzymskich - 15 YTL.

Przed rozpoczęciem zwiedzania warto zaopatrzyć się w zapas wody pitnej oraz zapewnić sobie odpowiednią ochronę przed słońcem - sporą cześć czasu spędza się tu w palących promieniach słonecznych. Ponadto na całym terenie obowiązuje zakaz palenia.

Godziny otwarcia w sezonie letnim to 8.00 rano do 19.00 po południu, ale warto rozpocząć zwiedzanie z samego rana, aby przynajmniej przez część wycieczki uniknąć tłumów turystów. Na zwiedzanie trzeba przeznaczyć przynajmniej 3-4 godziny, ale warto mieć więcej czasu.

Z powodu ciągle trwających prac archeologicznych i renowacyjnych może zdarzyć się sytuacja, w której niektóre zabytki będą chwilowo niedostępne dla zwiedzających.

Przeczytaj więcej o dziejach Hellenów oraz zobacz mapę miast Federacji Jońskiej.

Przeczytaj również o Muzeum Efeskim w Selçuku.